قارچ صدفی خشک ( پودر قارچ )

از 100 کیلوگرم قارچ صدفی تازه  15 کیلوگرم قارچ صدفی خشک با رطوبت 5 درصد تولید می شود . در بازار های خارجی ( کشور های اروپایی و عربی )  واحد خرید و فروش  پودر قارچ خشک  اونس می باشد  که هر اونس  معادل 25 گرم  بوده و 3 دلار ارزش آن است و سه اونس (  تقریبا" 75 ) 8 دلار به فروش می رسد . 15 کیلوگرم قارچ خشک 1800 دلار  معادل 1.440.000 تومان ( هر دلار 800 تومان ) ارزش دارد .  بنابراین  نتیجه گرفته می شود که فروش قارچ صدفی  به صورت پودر خشک دارای سودی فوق العاده بالا می باشد  که تمامی هزینه های  ثابت و متغیر را نیز  در خود هضم می کند , هر چند  به علت تولید  کم  در کشور ما  صادرات  پودر قارچ  معمول نمی باشد  اما  با برنامه ریزی های دقیق و تولید بالا  می توان  برنامه فوق را عملی نمود .البته با تبدیل قارچ به محصولات متنوعی مانند  مربای قارچ  و ترشی قارچ نیز می توان سود قابل توجه و بیشتری نسبت به حالت فروش تازه به دست آورد , هر چند که با فروش به صورت پودر خشک  قابل قیاس نیست .

آفات رایج قارچ صدفی

قارچ صدفی به علت طعم و بوی مطبوعی که دارد باعث جذب  اکثر حشرات و جوندگان می شود . آفاتی از جمله  مگس سرکه , موش , مار , موریانه , سوسک و ...  که برای جلوگیری از خسارت انها  بهترین راه پیشگیری است . روش هایی مثل  نصب توری پشت پنجره ها و فن ها , ضد عفونی و سم پاشی اطراف سالن و داخل سالن  قبل از کاشت و ایجاد خندقی کوچک  اطراف سالن پرورش قارچ و پر کردن آن  از مواد  سمی وباز دارنده جهت جلوگیری از نفوذ حشرات  رونده .  در صورتی که کف سالن از جنس سیمان و یا موزاییک نباشد , موش ها و موریانه ها  زمین کف  سالن را سوراخ  کرده  و  با ورود  خود  باعث  خسارت  و آلودگی  می شود . در صورت مشاهده  مگس های سرکه ( کوچک سیاه رنگ ) در سالن  می بایستی پس از برداشت محصول و جداسازی پلاستیک روی کمپوست ها  از سم مالاتیون به نسبت 2 در هزار  استفاده نمود ....

بسته بندی قارچ صدفی

پس از برداشت قارچ صدفی ابتدا آنها را به مدت 1 الی 2  ساعت در یخچال و دمای 3 الی 4 درجه قرارداده , سپس آن را خارج و بسته بندی می کنیم  . این کار جهت جلوگیری از شکسته شدن  کلاهک قارچ  و یا تغیر رنگ احتمالی آن  در اثر هوازدگی و یا غیره می باشد . جهت بسته بندی ابتدا  دسته های قارچ برداشت شده را که احتمالا" مقداری کاه به آن چسبیده است  تمیز نموده و کلاهک های آن را  از یکدیگر تفکیک می کنیم . سپس قسمت های خیلی ضخیم و چوب پنبه ای شده  ته ساقه های قارچ را  با چاقو جدا نموده و کلاهک های قارچ را یکی یکی در ظروف  یکبار مصرف قرار می دهیم . در هنگام بسته بندی سعی کنید  فضای خالی در بین کلاهک ها وجود نداشته باشد و نیز قارچ ها فشرده نشوند .  قارچ های روی بسته را  جهت زیبایی به پشت قرار دهید  یعنی قسمت تیغه های زیر کلاهک رو  قرار داده شود  پس از آن با استفاده از سلفون ( محافظ غذا )  روی ظروف  را  می پوشانیم .  در این  مرحله  جهت زیبایی  بسته بندی و تبلیغات   می توانیم کارت های طراحی شده  از جنس های مقاوم  به  رطوبت را  روی قارچها و زیر سلفون قرار دهید .  وزن بسته ها را با توجه به ظرفیت ظروف و قیمت فروش می توانید از 250 تا 1 کیلوگرم  متغیر در نظر بگیرید . بسته بندی را در فضایی انجام دهید  که تمیز بوده و نیز جریان هوا شدید نباشد . در ضمن حتما" از دستکش های  یکبار مصرف  استفاده نمایید . پس از بسته بندی بسته ها را دریخچال ( سردخانه )  و دمای 3 الی 4 درجه سانتی گراد قرار دهید .  مدت زمان نگهداری بسته های قارچ در این دما  بین 4 الی 5 روز می باشد . ایجاد چند روزنه کوچک روی سلفون بسته ها  می تواند باعث جذب رطوبت توسط قارچ و  حفظ تازگی آن شود .

بازار یابی و فروش

با توجه به فراگیر نشدن فرهنگ استفاده از قارچ ها مخصوصا" صدفی  بنابراین بازرا مصرف  یکی  از دغدغه های مهم علاقه مندان به این حرفه می باشد که  می بایستی به محض برداشت  بازار مصرف آن را فراهم نمود  . در زیر چند نکته در راستای  تحقق این امر ذکر می شود  :

1-     تولید محصولی با کیفیت بالا و عرضه آن به صورت تازه و  به موقع

2- بسته بندی در ظروف بهداشتی و شیک  همراه با اتیکت تبلیغاتی که شماره مجوز بهداشت , تاریخ های تولید و انقضاء  روی آن نوشته شده باشد .

3-     ارائه بروشور دستور پخت و ارزش غذایی همراه بسته ها  به مشتری .

4- تغذیه  بازار مصرف به صورت پیوسته  به طوری که هیچ زمانی  بازار خالی از قارچ نباشد .

5-     استفاده از رسانه ها جهت تبلیغات  و شرکت در نمایشگاههای  عرضه مواد غذایی .

برداشت قارچ صدفی

 حدود 2 الی 3 روز پس از شوک دهی و یا 18 الی 25 روز پس از مرحله تلقیح قارچ ها آماده برداشت می شود .  برداشت کلاهک زمانی انجام می شود که قطر آن  حدود 8 الی 10 سانتی متر باشد . کوچکتر از این اندازه از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نمی باشد و بزرگتر از این اندازه  باعث زرد شدن اطراف قارچ و  تولید اسپور می شود  که این اسپور های طوسی رنگ  به کلاهک چسبیده و بازار پسندی محصول را کاهش می دهد . روش برداشت به این صورت است که با دست پایه های قارچ را گرفته و با یک حرکت دورانی به سمت راست یا چپ قارچ را از کمپوست جدا می کنیم و چنانچه قسمتی از ساقه  در بستر باقی بماند  آن را با یک چاقو بیرون آورده  تا از بروز آلودگی و یا غیر فعال شدن آن قسمت از کمپوست جلوگیری شود .  میزان محصول قارچ صدفی بستگی به  اجرای دقیق عملیات کاشت , داشت و برداشت  مخصوصا" مراقبت های داشت  دارد که حدود 800 تا 900 گرم  قارچ  به ازای هر کیلوگرم ماده خشک مصرفی می باشد و به طور معمول  یک کیسه  80×40  که حدود 5 کیلوگرم ماده خشک محتوای  آن  می باشد  بین 3 الی 5 کیلوگرم قارچ تولید می کند . مدت  زمان  برداشت  قارچ صدفی  4 یا 5 چین به مدت 1 تا 1.5 ماه  می باشد ( برداشت اقتصادی )  که میزان محصول در هر چین  به تدریج کاهش می یابد . در چین سوم و چهارم  در صورت رکود کیسه ها  جهت تحریک آنها می توان سطح کمپوست را  به  اندازه 1 تا 2 سانتی متر خراش داده و یک لایه از سطح آن  را جدا می کنیم . همچنین کاهش کوتاه مدت دما به زیر 10 درجه سانتی گراد نیز در تحریک بار دهی موثر  می باشد .

نکته :

1– در زمان برداشت  به علت وجود اسپور های قارچ در فضای سالن جهت جلوگیری از آلرژی و حساسیت حتما" از ماسک استفاده کنید.

2– باردهی قارچ صدفی اکثرا" به صورت دسته ای شامل  20 تا 60 عدد قارچ و بیشتر می باشد و در اثر افزایش وزن هر دسته قارچ  مقاومت آن کم و ممکن است در اثر یک ضربه کوچک از کیسه جدا شود  و صدمه ببیند , بنابراین سعی کنید در زمان برداشت به کیسه ها برخورد نکنید .

مرحله  شوک دهی      

پس از گذشت 18 الی 25 روز از مرحله تلقیح کمپوست ها میسیلیوم ها ی سفید رنگ  که  حدود 70 تا 80 درصد سطح  کمپوست  را  پوشانده است  تشکیل  پین می دهد که تشکیل پین نشانه باردهی و تولید قارچ است . در این مرحله می بایستی   به کیسه ها شوک اعمال نمود , البته  زمان شوک دهی از 18 روز پس از تلقیح تا 25 روز پس از تلقیح متغیر است  که بستگی به چگونگی مراقبت و کنترل عوامل ذکر شده  در سالن دارد .  شوک جهت باردهی و ورود  رشد قارچ از فاز رویشی  به فاز زایشی  می باشد که شامل 4 قسمت است ....

ایجاد منافذ تنفسی  در بدنه کیسه

پس از گذشت 24 تا 48 ساعت  از مرحله تلقیح کیسه ها و انتقال آنها  به داخل سالن بایستی روزنه هایی در سطح کیسه  به تعداد 4 تا 8 عدد جهت ورود اکسیژن به  کیسه ها ایجاد  نمود  که این منافذ بسته به ابعاد کیسه ها می تواند بیشتر نیز باشد . برای این کار ابتدا توسط یک تیغ ضد عفونی شده  روزنه هایی به قطر 2 الی 3 سانتی متر  در سطح کیسه ایجاد می کنیم  ,  سپس پنبه های بهداشتی را به الکل آغشته و درون این  منافذ  قرار می دهیم .....

روشهای کشت قارچ صدفی

   روشهای مختلفی برای کشت و پرورش قارچ صدفی وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از 1- روش قفسه ای  2 – روش جعبه ای  3-روش کیسه ای 4 –روش مایه کوبی 

روش چهارم یعنی مایه کوبی بر پوست تنه درختان جهت پرورش قارچ های دارویی استفاده می شود که در ایران هنوز استفاده نشده است . اما منطقه شمال کشور ما جهت پرورش اینگونه قارچ ها مستعد هستند .

تهیه کمپوست

اولین اقدامی که بایستی در مرحله کاشت انجام داد  تهیه بستر بذر مناسب یا اصطلاحا" کمپوست می باشد  که برای تهیه کمپوست می توان از بقایای محصولات کشاورزی  که حاوی سلولز , همی سلولز , و لیگنین در بافت خود هستند  استفاده نمود . مانند کاه , کلش گندم , کاه برنج , ساقه های ذرت , خاک اره , کاه نی , و خار شتر و ... .

مکان کشت و پرورش قارچ صدفی

قارچ  صدفی  را می توان  در مکان های مختلف از سالن های بزرگ گرفته تا زیر زمین های منازل و  انبار های کوچک  کشت نمود . قارچ صدفی به شرایط محیطی مقاومت خوبی نشان می دهد .  اما جهت برداشت محصول خوب و فراوان بایستی قارچ را در محیطی مناسب که تمامی عوامل قابل کنترل باشند , کشت نمود.

خصوصیات یک سالن مطلوب با تجهیزات مورد نیاز

1 - داشتن فضای کافی جهت ایجاد  راهرو و نصب کیسه ها .

2 – جنس دیوار ها و سقف بایستی بتونی ( سیمان ) باشد و کف آن نیز با موزائیک فرش شده باشد .....

  روش تهیه بذر قارچ  صدفی(ااسپان)

در کشور ما مراکز خاصی جهت تولید اسپان وجود دارد که تعداد آنها نسبتا" کم است . مراکزی مانند دانشگاه مشهد ,  مرکز تولید اسپان کرج ,  و مرکز تحقیقات بعثت شیراز و ...  . در این مراکز با استفاده از امکانات آزمایشگاهی و تجهیزاتی همچون اتوکلاو , انکوباتور ، هود میکروبیولوژی و ...  قادر به تهیه و تولید اسپان می باشند .

 ارزش غذایی و دارویی قارچ  صدفی

1 – پروتئین :  قارچ در حدود 2 برابر سبزیجات و حبوبات پروتئین دارد و ارزش پروتئین آن مابین گوشت و سویا می باشد . میزان پروتئین قارچ در حدود 8/1 تا 9/5 درصد وزن  تر قارچ گزارش شده است  که از این مقدار حدود 70 تا 90 درصد  مورد هضم و جذب قرار می گیرد  ( قابلیت هضم پذیری بالا )  و نیز  به ازای مصرف پروتئین قارچ به هیچ عنوان در بدن چربی دریافت نخواهد شد  که این از برتری بالای قارچ نسبت به گوشت است . این مزیت باعث شده که  قارچ مورد علاقه و توجه اکثر کسانی که مشکل چربی خون دارند به خصوص افراد سالمند قرار بگیرد .

 گونه های مختلف قارچ صدفی

1 -  قارچ فلوریدا ( pleurotus florida )     :   گونه بومی فلوریدای آمریکا که این گونه شرایط حرارتی بالایی را تحمل می کند . با توجه به شرایط آب و هوای ایران این گونه بیشتر استفاده می شود  و گونه ای مقاوم و تقریبا" پر محصول است .

 معرفی قارچ خوراکی صدفی

قارچ صدفی از خانواده  ( pleurotaceae )  و جنس ( pleurotus )  می باشد .

 در شرایط  اقلیمی  گرم  و  مرطوب   پرورش  قارچ های  خوراکی  دکمه ای  دارای  محدودیت

 می باشد د ر حالی که با پرورش قارچ  خوراکی  صدفی  مخصوصا" گونه  فلوریدا  در این مناطق

 می توان  محصول خوبی برداشت نمود .

اغلب گونه های قارچ صدفی دارای رشد میسیلیومی بالا بوده بنابراین قدرت تجزیه  بالایی دارد و براحتی می تواند مواد سلولزی  را کلونیزه و به سرعت  تجزیه و مورد استفاده قرار دهد .

قارچ ها فاقد کلروفیل هستند  بنابراین فتوسنتز انجام نمی دهند اندام رویشی آنها هیف , ریسه یا تال گفته می شود . در اثر برخورد هیف ها با یکدیگر و انجام عمل لقاح  در شبکه میسیلیومی  پین های قارچ تولید می شوند  که از رشد پین ها ، قارچ بالغ تولید خواهد شد .

بررسی سود آوری تولید قارچ خوراکی صدفی

تخمین سودآوری  تولید قارچ صدفی در یک سالن 100 متری  تنها با احتساب هزینه های  جاری  و بدون  در نظر گرفتن هزینه های  ثابت به  صورت  زیر  می باشد . با توجه به اینکه  ظرفیت کاشت این سالن 230 کیسه  به صورت دو طبقه  با فواصل 60 سانتی متر  می باشد .

پیش بینی میزان تولید هر کیسه بین 2 تا 5 کیلو گرم به طور میانگین 4 کیلوگرم 

            مقدار وزن محصول تولید شده در یک دوره    920    = 4×230

 با احتساب هر کیلو گرم  1500 تومان , بنابراین

  درآمد حاصل از یک دوره سه ماهه             1.380.000=  1500×920

با توجه به محاسبات فوق هزینه  تولید 1 کیلوگرم قارچ صدفی  335 تومان  برآورد می شود  و با توجه به درآمد  یک ملیون و سیصدو هشتاد هزار تومان در یک دوره  در طول یک  سال می توان 5520000 تومان درآمد ناخالص به دست آورد  که بعد از کسر هزینه ها باز هم مقرون به صرفه می باشد .